“Hər gün dünyada 40 milyondan artıq insan sağlamlığına görə ChatGPT-yə müraciət edir.
Bu müasir insanın psixoloji gərginliyinin, sosial vəziyyətinin, bu və ya digər səbəbdən səhiyyə müəssisələrinə müraciət etmək istəmədiyinin əlamətidir. Əgər insan həkimə yox, süni intellektə müraciət etməyə üstünlük verirsə, bu hal bir neçə təhlükəyə səbəb ola bilər.
Əvvəla həkim qəbuluna düşməyin çətin olması, bəzən maddi durumun yetərsizliyi, müayinə və diaqnostik xətaların baş verməsi hallarının müşahidə olunması süni intellekt vasitəsilə “özünüdiaqnoz” hallarına səbəb olmaqla müəyyən riskləri artırır”.
Bu fikirləri Sfera.az-a açıqlamasında tibb üzrə fəlsəfə doktoru Abbas Bağırov deyib.
O bildirib ki, bir çox insanlar mənəvi tənhalıq hissi ilə yaşayırlar:
“Dərdini bölüşəcək kimsəni tapmırlar, bəzən də elə patoloji hallar olur ki, xəstə öz dərdini açıb-ağartmaq istəmir, utanır və yaxud izah edə bilmir. Belə hallar da kütləvi xarakter daşımaqdadır.
Əgər insan sağlamlığını insana deyil, süni intellektin alqoritminə etibar edirsə, unutmasın ki, ciddi yanlışa yol verir. Bu həm səhv özümüalicəyə gətirib çıxarır, həm də insanın iradəsinin zəifləməsinə, əqli inkişafının tormozlanmasına səbəb ola bilər. ChatGPT yalnız məlumat verə, yönləndirə və izah edə bilər. Amma onun obyektiv müayinə etmə, yanaşı gedən patologiyaları səciyyələndirmə, “habitus”dan diqqəti yönəltmə imkanı yoxdur.
Analiz etmir, palpasiya etmir, perkussiya etmir, auskultasiya etmir, nəbz- təzyiqə baxmır, görünən selikli qişaların vəziyyətinə, dilin üzərindəki kartinaya baxmır. Belə olduqda isə ciddi yanlışlıqlar fonunda xəstəliklərin diaqnostikasının və düzgün müalicəsinin gecikməsi qaçılmazdır”.
Müsahibimiz bir çox insanın “ChatGPT-dən oxudum, bildim artıq bu yetərlidir” yanaşmasına da münasibət bildirib:
“Əsla belə deyil! Rəqəmsal “hakimiyyət” təhlükəsi tibb sahəsində çox aktualdır. Sözə yox, məntiqə hikmətli olana diqqət yetirmək lazımdır. Yuxarıda göstərilən rəqəm onu deməyə əsas verir ki, insanlar mənəvi yorğunluq içərisindədir, inamını itirib, pulsuz və mühakiməsiz, mükaliməsiz variant axtarırlar.
ChatGPT-yə ünvanlanan tibbi sorğuların statistik göstəricilərinin yüksək olması bəzi psixoloji təhlükələrdən də xəbər verir. Xroniki narahatlıq və sağlamlıq təşvişi (health anxiety) keçirən müasir insan öz bədənini daimi “dinləyir”, ən kiçik əlaməti xəstəlik kimi qavrayır. ChatGPT-yə müraciət narahatlığı azaltmaq üçün ani vasitədir, amma tez-tez oxuma daha çox şübhə, daha çox qorxu və həyəcan yaradır-obsessiv sağlamlıq qorxusu”.
ChatGPT səbəbə yox, nəticəyə baxır
Abbas Bağırov hesab edir ki, ChatGPT -nin həddən çox istifadəsi daxili nəzarət hissinin itirilməsilə yanaşı insanı həkimin müayinəsinə yox, ekranda gördüyü cavaba bağlayır:
“Bu, psixoloji asılılq yaradır. Bəzən ekranda görüntülənən informasiya depressiv hal, emosional donuqluq yaradır. Belə insanlar həkimə gec gedir. Həkimi inkar etməyə qədər gedib çatır. Əvvəllər insan mühüm işlərini həll etmək üçün insanla məşvərət edirdi. ChatGPT insanın insanla əlaqəsinin kəskin şəkildə zəifləməsinə səbəb olmaqla sosial yardımlaşmanın aradan qalxmasına yol açdı.
Anonim dialoq inteqrasiya proseslərinin cəmiyyətdə zəifləməsi üçün stimul olur. Səhiyyə məsələləri ilə bağlı olan ChatGPT-yə müraciətlərin əsasında bu variantın pulsuz olması, dərhallığı və asan əldə edilə bilənliyidir.
Burada həkim-pasient münasibətinin və sosial etibarın zəifləməsi qabarıq formada özünü büruzə verir.
Ümumiyyətlə müasir insanlar narahatdırlar. Çox hallarda bu nərahatçılıqlar təkliyə və qərarsızlığa, habelə insan faktorunun kənarda saxlanmasına meydan verir. ChatGPT gedən proseslərin səbəbi yox, yaranan psixinevroloji statusun simptomuna qarşı ehtiyacın təzahürü kimi dəyərləndirilməlidir.
Uzun növbələr, xəstə düşüncəsinə görə həkimin xəstəni sona qədər dinləməməsi kimi dəyərləndirilmələr də süni intellektə tələbatı artıran amillər sırasındadır. ChatGPT emosional boşluğu dolduran meyara çevrilib. Qoy insanlarımız şəxsi sağlamlıqları üçün ona müraciət etsinlər. Amma son qərarı təcrübəli həkim verməsə, gecikmiş və ya yanlış diaqnoz, səhv dərman, uyğun olmayan doza hər şeyi gecikdirəcək”.