Son günlər Türkiyədə bəzi sosial media bloqerləri regionda artan gərginlik fonunda müxtəlif xəbərdarlıqlar edirlər. Onlar vətəndaşları mümkün risklərə hazır olmaq üçün ərzaq və tibbi ləvazimat ehtiyatı toplamağa çağırır. Eyni zamanda sosial şəbəkələrdə regionda baş verən müharibəyə Türkiyənin də qoşula biləcəyi ilə bağlı iddialar səsləndirilir. Bu cür çağırışlar və ehtimallar cəmiyyətdə müəyyən narahatlıq və suallar doğurur.
Türkiyənin bu münaqişələrə qarışma ehtimalı varmı?
YENİERA.az bildirir ki, məsələ ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən türk siyasətçi Həsən Oqtay bildirib:
“Dövrümüzün xəstəliyi: Sosial mediada yayılan “ehtiyat” çağırışları və “müharibəyə getmək” iddiaları qeyri-müəyyənlik dövründə cəmiyyətdə təşviş doğuran klassik dezinformasiya və ya həddindən artıq panika üsullarıdır. Bu cür ifadələrin rasional obyektiv vasitəsilə süzülməsi həm fərdi sülh, həm də ictimai əmin-amanlıq üçün vacibdir”.
Həsən Oqtayın mövcud məlumatlar və dövlət strategiyası işığında Türkiyənin bölgədəki İran-İsrail münaqişəsində qaynar müharibə elementi kimi birbaşa iştirakının mümkünlüyünü aşağıdakı başlıqlar altında təhlil edib:
1) Dövlət Strategiyası: “Loqistika və Diplomatik Mərkəz”ə çevrilmək məqsədi. Türkiyənin son 15 ildə əsas strategiyası “Regional Enerji və Logistika Mərkəzi” olmaqdır. Müharibəyə birbaşa girmək təhlükə yaradar:
Milyardlarla dollar dəyərində enerji layihələri (İnkişaf Yolu, boru kəmərləri)
Yeni yaradılmış incə diplomatik tarazlıqlar (Yunanıstan, Misir və Körfəz ölkələri ilə normallaşma)
Və onsuz da kövrək olan iqtisadi bərpa prosesi. Türkiyə strateji baxımdan döyüşkən tərəf olmaqdansa, “süfrəni quran və ya masada əsas oyunçu olan” aktyor olmağı daha sərfəli görür.
2) NATO Üzvlük və Kollektiv Təhlükəsizlik
Türkiyə NATO üzvüdür. Türkiyənin müharibəyə bilavasitə qoşulması texniki baxımdan NATO-nun da hansısa formada prosesə cəlb olunacağı və ya müttəfiqlik öhdəliklərinin işə salınması demək olardı. Bu, regional münaqişənin “Dünya Müharibəsi”nə çevrilməsi riskini daşıyır və nə Qərb bloku, nə də regional güclər (İran, Rusiya və s.) hazırkı mərhələdə belə total məhv riskini gözə almaq istəmir.
3) Caydırıcılıq və “Proaktiv Müdafiə” Qarışıqlığı
Sosial mediada yayılan dezinformasiyanın mənbəyi çox vaxt Türkiyənin çəkindirmə fəaliyyətidir. Sərhədlərarası əməliyyatlar, hərbi təlimlər və ya müdafiə sənayesi təşəbbüsləri “hücum”a hazırlıq deyil, bölgədəki yanğının Türkiyə sərhədlərinə keçməsinin qarşısını almağa yönəlmiş qabaqlayıcı müdafiə addımlarıdır. Bloqçuların “biz müharibəyə gedirik” kimi təqdim etdikləri hərbi fəaliyyətin çoxu əslində onilliklər boyu davam edən terrorla mübarizə və sərhəd təhlükəsizliyi prosedurlarıdır.
4) Ərzaq və tibbi ləvazimatların yığılması məsələsi
Türkiyə kənd təsərrüfatı istehsal gücü və güclü logistika infrastrukturu sayəsində ərzaq təminatı baxımından dünyanın ən dayanıqlı ölkələrindən biridir. Pandemiya zamanı belə tədarük zəncirinin qırılmadığı bir ölkədə bu gün süni çaxnaşma yaratmaq yalnız qiymətlərin lüzumsuz artmasına və qara bazarın yanmasına xidmət edərdi. Dövlət məmurlarından rəsmi “səfərbərlik” və ya “fövqəladə vəziyyət” bəyannaməsi olmadığı halda, bu cür çağırışlar ümumiyyətlə “klik” (qarşılıqlı əlaqə) əldə etmək məqsədi daşıyır.
“Türkiyənin bölgədəki çəkisi hərbi qüdrətindən daha çox diplomatik və coğrafi əvəzolunmazlığından irəli gəlir. Ankara münaqişələri öz sərhədlərindən uzaq tutmağa və bu xaosdan onların içinə çəkilməkdənsə, iqtisadi-siyasi qazanclarla çıxmağa yönəlib. Rəsmi kanallardan gəlməyən, mənşəyi məlum olmayan “fəlakət ssenariləri”nə arxalanmaq əvəzinə, beynəlxalq təhlillərə, rəsmi dövlət bəyanatlarına əməl etmək ən sağlam yanaşmadır. İran, ABŞ və İsrail arasında davam edən gərginlik müharibəyə çevrilməmişdən əvvəl Türkiyə tərəfindən danışıqlar masasına gətiriləcək. Üstəlik, Türkiyənin Azərbaycanla münasibətlərini nəzərə alsaq, bu proses Azərbaycanın da zərər görməyəcəyinə və varlığını davam etdirəcəyinə zəmanət verir”, — deyə siyasətçi sonda qeyd edib.