Cari ilin yanvar-iyul dövründə Azərbaycanın dövlət büdcəsinin icrası zamanı 3 milyard 420,3 milyon manat məbləğində nəhəng profisit yaranıb. Büdcə gəlirlərinin xərcləri üstələməsi nəticəsində formalaşan bu maliyyə artıqlığı cəmiyyətdə və iqtisadi dairələrdə əsaslı suallar doğurub.
Xatırladaq ki, əvvəlki illərdə — xüsusilə 2022, 2023 və 2024-cü illərdə büdcədə profisit yaranarkən, həm əlavə daxilolmaların mövcudluğu, həm də xərclərin artırılması zərurəti fonunda əsas maliyyə sənədinə dəyişikliklər edilmişdi. Lakin cari ildə oxşar addımın atılıb-atılmayacağı və 3-4 milyard manatlıq profisitin sosial xərclərin artırılmasına imkan verib-verməyəcəyi hələ ki müzakirə mövzusudur. Maliyyə Nazirliyinin açıqladığı rəqəmlərə əsasən, ilin ilk yeddi ayında dövlət büdcəsinin gəlirləri proqnozu 3,8 faiz üstələyib. Xərclər baxımından isə qurum konkret proqnoz icra səviyyəsini açıqlamasa da, yeddi ayda büdcə xərclərinin ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə cəmi 1,2 faiz çox olduğu qeyd edilib.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert Əli Cabbarov bildirib ki, cari ilin yanvar-iyul aylarında qeydə alınan 3 milyard manatdan artıq profisit ilk baxışda ölkənin fiskal dayanıqlığının və gəlir formalaşdırma imkanlarının yüksək olduğunu göstərsə də, bu rəqəmin mexaniki olaraq büdcəyə yenidən baxılması üçün əsas yaratmadığını dərindən təhlil etmək lazımdır: “Mövcud profisitin əsas səbəbi ilin əvvəlindən etibarən nəzərdə tutulan dövlət xərclərinin, xüsusilə də irimiqyaslı investisiya və digər iqtisadi xarakterli layihələrin hələ tam şəkildə reallaşdırılmaması, daha dəqiq desək, maliyyə vəsaitlərinin xərclənmə templərinin ilin ilk yarısında bir qədər ləng işləməsidir. Eyni zamanda, beynəlxalq bazarlarda enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin qənaətbəxş səviyyədə qalması və daxili bazarda qeydə alınan inflyasiya prosesləri dövlət büdcəsinin gəlir hissəsinin proqnozları üstələməsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib. Lakin bu o demək deyil ki, hökumət bu vəsaiti dərhal sərbəst şəkildə bölüşdürə bilər. İlin ikinci yarısından etibarən dövlət satınalmalarının fəallaşması, habelə payız və qış mövsümünə keçidlə əlaqədar bir çox infrastruktur və sosial layihələrin maliyyələşməsinin sürətləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu səbəbdən də hazırkı dövrdə müşahidə olunan profisit müvəqqəti xarakter daşıyır və ilin sonuna qədər xərclərin artması nəticəsində bu fərq təbii şəkildə daralacaq və tarazlaşacaq.”
Onun sözlərinə görə, mövcud qanunvericilik və cari iqtisadi reallıqlar fonunda hökumətin cari ilin büdcə paketinə yenidən baxması və parlamentə dəyişikliklərlə bağlı hər hansı layihə təqdim etməsi nə gözlənilir, nə də reallığa uyğundur: “Hazırda rəsmi müstəvidə cari ilin büdcəsinə dəyişiklik edilməsi ilə bağlı heç bir müzakirə aparılmır və bu istiqamətdə hər hansı zərurət də yoxdur. Çünki dövlət xərclərinin əsas həcmi ənənəvi olaraq ilin ikinci yarısında, xüsusilə də son rüblərdə reallaşır. Dövlət qurumları tərəfindən həyata keçirilən satınalmaların və podrat işlərinin əsas hissəsi məhz bu dövrə təsadüf etdiyindən, hazırkı büdcə artıqlığı ilin sonuna doğru əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. Əgər hökumət cari ilin büdcəsinə yenidən baxıb sosial xərcləri kəskin şəkildə artırmağa çalışsaydı, bu, həm qısamüddətli maliyyə nizamını poza, həm də makroiqtisadi tarazlıqlara mənfi təsir göstərə bilərdi. Ona görə də əhali tərəfindən gözlənilən sosial xərclərin artırılması, əməkhaqlarının, pensiyaların və ya digər sosial ödənişlərin indeksasiyası məsələləri cari ilin artıqlığı hesabına deyil, daha çox növbəti ilin — 2027-ci ilin dövlət büdcəsinin formalaşdırılması prosesində və həmin ilin müzakirələri çərçivəsində nəzərdən keçirilə bilər. İndiki mərhələdə əsas hədəf mövcud vəsaitlərin təyinatı üzrə səmərəli xərclənməsini təmin etmək və makroiqtisadi sabitliyi qorumaqdır.”